خانه / فیلم های آموزشی رایگان / ترفند فوق العاده آموزش روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

ترفند فوق العاده آموزش روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

ترفند فوق العاده آموزش روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

آموزش روش AHP در فرابگیرید کامل ترین و تخصصی ترین آموزش در فضای مجازی است که شامل کلیه مباحث از تهیه پرسشنامه تا نرم افزار اکسپرت چویس (Expert choice) را شامل می باشد.

آشنایی با فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

روش AHP تصمیم گیري سلسله مراتبی یکی از پر کاربردترین ابزارهاي تصمیم گیري چند معیاره می باشد. دامنه تنوع زمینه هاي استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی تاکنون بسیار گسترده بوده است. وایدیا و کومار، در مقاله خود کاربردهاي فرایند تحلیل سلسله مراتبی را در زمینه هاي انتخاب (مثلا انتخاب نرم افزار)، ارزیابی (مثلا ارزیابی عرضه کننده ها)، تحلیل هزینه- مزیت، تخصیص (مثلا تخصیصمکان)، برنامه ریزي و توسعه، اولویت بندي و رتبه بندي،تصمیم گیري، پیش بینی، برنامه ریزي استراتژیک و زمینه هاي مرتبط و … دسته بندي و بیان نموده اند. مقاله مذکور همچنین استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی را براي تخصیص منابع در حوزه هاي مختلف تولیدي،سیاسی، دولتی، مهندسی، آموزش، استخدام و … گزارش کرده است که در برخی ازاین کاربردها، ابزار یا ابزارهاي دیگري از قبیل برنامه ریزي هدف یا برنامه ریزي خطی نیز در کنار فرایند تحلیل سلسله مراتبی استفاده شده است.

مدل های تحلیل سلسله مراتبی

امروزه مدل ها و روشهاي کمی نقشی کلیدي در حل مسائل دارند. استفاده موفق از روشهاي کمی میتواند منجر به پاسخی به نیاز بشر براي AHP راه حل هاي دقیق، قابل اطمینان و اقتصادي با صرف زمان معقول گردد. در این میان بررسی مسائل کیفی است که معیاري براي اندازه گیري ندارند و همواره در تصمیم گیریهاي ما همراه مسائل کمی ظاهر میشوند. این روش همچنین پیچیدگی هاي ناشی از تاثیر عوامل مختلف بر مسئله را با تمرکز مرحله به مرحله یک مسئله چند بعدي را به یک AHP بر این عوامل و سپس ترکیب کردن نتایج این بررسی ها حل میکند. در واقع مسئله یک بعدي تبدیل میکند و تصمیم گیري هاي پیچیده و تو در تو را قابل فهم و مقایسه میکند.

انواع تقسيم‌بندي‌ تصميم‌گيري

  • برنامه ريزي شده و برنامه‌ريزي نشده
  • تصميم‌گيري فردي و تصميم‌گيري سازماني
  • تصميمات شخصي در برابر تصميم‌گيري تشكيلاتي
  • تصميم‌گيري مقطعي در برابر تصميمات استراتژيك
  • تصميمات تحقيقي در برابر تصميمات ناشي از موقعيتها بحراني
  • تصميمات فرصت طلبانه در برابر تصميمات مشكل حل‌كن

رویکرد های تصمیم گیری

متمركز يا غير متمركز

  1. متمركز
  2. غير متمركز
  • عدم درگير شدن مديران طراز اول در جزئيات
  • فرصت ارزيابي مطالعات آماري و آمادگي حل مشكل
  • بهبود قدرت تصميم‌گيري به مديران داخلي

فردي يا گروهي

  1. فردي
  2. گروهي
  • فرصت گردآوري داده‌هاي اطلاعاتي را گرد‌آوري و آزمودن راههاي مختلف و جديد
  • معمولا گروه بهتر از فرد تصميم ‌مي‌گيرد
  • تصميمات اخذ شده گروهي، بهتر جامه عمل به خود مي‌پوشانند.

انواع حالت های تصمیم گیری

  • فضاي تصميم‌سازي‌ به صورت پيوسته يا گسسته
  • تك‌معياره يا چند‌معياره
  • معيارها – كمي، كيفي و يا تلفيقي از هر دو

تحلیل سلسله مراتبی روش ahp فرایند تحلیل سلسله مراتبی

  1. فضاي گسسته و حالت تك‌معياره و معيار كمي
  2. فضاي گسسته و حالت تك‌معياره و معيار كيفي
  3. فضاي گسسته و حالت چند‌معياره
  • مشكلات:
  •     فقدان استاندارد براي اندازه‌گيري معيارهاي كيفي
  •     فقدان واحد براي تبديل معيارها(اعم از كمي و كيفي) به يكديگر

تصمیم گیری چند معیاره

  1. اجبار به تصميم‌گيري چند معياره
  2. روشهاي تصميم‌گيري چند معياره :
  • مدلهاي تصميم‌گيري چند هدفه ( MODM)
  • Multiple Objective Decision Making
  • مدلهاي تصميم‌گيري چند شاخصه (MADM)
    Multiple Attribute Decision Making

انواع روش های مدل MADM

تحلیل سلسله مراتبی روش ahp فرایند تحلیل سلسله مراتبی

ویژگی فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (روش AHP)

  • يكي از كارآمدترين تكنيكهاي تصميم‌گيري
  • بر اساس مقايسات زوجي بنا شده
  • ماهيت ساده و در عين حال جامعي

خصوصيات يك سيستم پشتيباني تصميم‌گيري چند معياره مناسب

  • امكان فرموله كردن مساله و تجديد نظر در آن را بدهد،
  • گزينه‌هاي مختلف را در نظر بگيرد،
  • معيارهاي مختلف را (كه عموما در تضاد نيز هستند) در تصميم‌گيري درنظر بگيرد،
  • معيارهاي كمي و كيفي را در تصميم‌گيري دخالت دهد،
  • نظرات افراد مختلف را در مورد گزينه‌ها و معيارها لحاظ كند،
  • امكان تلفيق قضاوت‌ها براي محاسبة نرخ نهايي را بدهد،
  • بر مبناي يك تئوري قوي استوار باشد

خصوصیات فرآیند تحلیل سلسله مراتبی

  1. امكان فرموله كردن مساله را بصورت سلسله مراتبي، فراهم مي‌كند.
  2. امكان در نظر گرفتن معيارهاي مختلف كمي و كيفي را در مساله دارد.
  3. گزينه‌هاي مختلف را در تصميم‌گيري دخالت مي‌دهد.
  4. امكان تحليل حساسيت روي معيارها و زير معيارها را دارد.
  5. بر مبناي مقايسات زوجي بنا شده‌است كه قضاوت و محاسبات را ساده مي‌كند.
  6. ميزان سازگاري و ناسازگاري تصميم را نشان مي‌‌دهد(از مزاياي ممتاز اين تكنيك)
  7. از يك مبناي تئوريك قوي برخودار است و بر اساس اصول بديهي (axioms) بنا نهاده شده‌است.

اصول فرايند تحليل سلسله مراتبي

  • اصل ۱ : شرط معكوسي  – اگر ترجيح عنصر A بر عنصر B برابر n باشد، ترجيح عنصر B بر عنصر A، برابر ۱/n خواهد بود.
  • اصل ۲ : اصل همگني – عناصر A و B، بايد همگن و قابل مقايسه باشند.(ترجيح نمي‌تواند صفر يا بي‌نهايت باشد)
  • اصل ۳ : وابستگي- هر عنصر مي‌تواند به عنصر سطح بالاتر خود وابسته باشد و اين وابستگي مي‌تواند تا بالاترين سطح ادامه داشته باشد.
  • اصل ۴ : انتظارات- هرگاه تغييري در ساختمان سلسله مراتبي رخ دهد پروسة ارزيابي بايد مجددا انجام شود.

مراحل انجام فرآیند

نحوه ساختن سلسله مراتب

  1. سلسله مراتبي يك نمايش گرافيكي از مسئله پيچيده واقعي مي‌باشد
  2. در راس سلسله مراتبي هدف كلي مسئله و در سطوح بعدي معيارها و گزينه‌ها قراردارند
  3. داير و فورمن بيان مي‌كنند :  ◊ lهدف –  معيارها –  زير معيارها – گزينه‌ها    ◊lهدف – معيارها – عوامل – گزينه‌ها    ◊ lهدف – ….
  4. سلسله مراتب ساختاري
  5. سلسله مراتبي وظيفه‌اي

سلسله مراتبي ممكن است ناقص يا كامل باشد. همانند شکل زیر :

تحلیل سلسله مراتبی روش ahp فرایند تحلیل سلسله مراتبی

توصيه‌هاي كلي در ايجاد سلسله مراتبي

  1. مشخص كردن هدف و اينكه سئوال چيست
  2. تعيين هدفهاي جزيي
  3. مشخص نمودن معيارهاي اهداف جزيي
  4. تعيين زيرمعيارهاي هر معيار
  5. تعيين عوامل و زير عوامل
  6. تعيين گزينه‌ها و خروجي‌ها
  7. در برخي مواقع  بهتر است دو سلسله مراتبي ساخته شود. يكي براي سود و ديگري براي هزينه
  8. براي تصميم‌گيري‌هاي دو حالتي مي‌توان گزينه‌ها را انجام و عدم انجام در نظر گرفت.

سلسله مراتب انتخاب بهترين ماشين

محاسبه وزن

  • ابتدا اتومبيل‌ها از نظر قيمت، مصرف راحتي و مدل بطور جداگانه مقايسه شده و وزن هر كدام نسبت به اين معيارها مشخص مي‌گردد.(وزن‌هاي نسبي)
  • وزن معيارها نيز نسبت به هدف تعيين شده و با تركيب آنها وزن نهايي اتومبيل‌ها مشخص مي‌گردد

روش های محاسبه وزن

  • روش حداقل مربعات === Least Squares Method
  • روش حداقل مربعات لگاريتمي ===  Logarithmic Least Squares Method
  • روش بردار ويژه === Eigenvector Method
  • روشهاي تقريبي (مجموع سطري، مجموع ستوني، ميانگين حسابي، ميانگين هندسي) === Approximation Methods

مقايسه ماشينها از نظر راحتي – محاسبه وزن نسبي اتومبيل‌ها در زمينه راحتي

مقايسات زوجي (براي مثال ما)

اتومبیل Cاتومبیل Bاتومبیل Aراحتی
۸۲۱اتومبیل A
۶۱۲/۱اتومبیل B
۱۶/۱۸/۱اتومبیل C

قدم اول جمع آوری مقادیر هر ستون :

اتومبیل Cاتومبیل Bاتومبیل Aراحتی
۸۲۱اتومبیل A
۶۱۲/۱اتومبیل B
۱۶/۱۸/۱اتومبیل C
۱۵۶/۱۹۸/۱۳جمع هر ستون

مقايسه ماشين ها از نظر راحتي – محاسبه وزن نسبي اتومبيل‌ها در زمينه راحتي

قدم دوم : هر عنصر در ماتريس مقايسات زوجي را به جمع ستون خودش تقسيم كرده تا ماتريس مقايسه زوجي نرماليزه شود

تحلیل سلسله مراتبی روش ahp فرایند تحلیل سلسله مراتبی

قدم سوم : مقدار متوسط (ميانگين) عناصر در هر سطر از ماتريس نرماليزه شده را محاسبه مي‌كنيم. اين مقدار متوسط يك تخمين از وزن‌هاي مورد نظر است

تحلیل سلسله مراتبی روش ahp فرایند تحلیل سلسله مراتبیمي‌بينيم كه در زمينه راحتي اتومبيل A (با ارجحيت ۰٫۵۹۳)، برترين اتومبيل، اتومبيل B(با ارجحيت ۰٫۳۴۱)، دومين و به دنبال آن اتومبيل C( با ارجحيت ۰٫۰۶۶ )، قرار دارد.

محاسبه ساير وزن‌هاي نسبي

ماتريسهاي مقايسات زوجي

تحلیل سلسله مراتبی روش ahp فرایند تحلیل سلسله مراتبی

تحلیل سلسله مراتبی روش ahp فرایند تحلیل سلسله مراتبیتحلیل سلسله مراتبی روش ahp فرایند تحلیل سلسله مراتبی

ماتريس ۳ در ۴ وزن هاي اتومبيل‌ها در هر معيار

تحلیل سلسله مراتبی روش ahp فرایند تحلیل سلسله مراتبی

وزن معيارها نسبت به هدف

ماتريس مقايسه زوجي

تحلیل سلسله مراتبی روش ahp فرایند تحلیل سلسله مراتبی

وزن نسبي معيارها نسبت به هدف (ماتريس ۴ در ۱)

 

تحلیل سلسله مراتبی روش ahp فرایند تحلیل سلسله مراتبی

محاسبه وزن نهایی

با ضرب نمودن ماتريس وزن هاي اتومبيل‌ها در خصوص هر معيار(ماتريس ۳  در چهار) و ماتريس اخير وزن معيارها در خصوص هدف (ماتريس ۴ در ۱ بالا) ، ماتريس ۳ در ۱ كه حاوي جواب مسئله مي‌باشد و اولويت‌هاي ما را نشان مي‌دهد، به شكل زير بدست مي‌آيد:

تحلیل سلسله مراتبی روش ahp فرایند تحلیل سلسله مراتبی

چنانچه ملاحظه مي‌فرماييد، اتومبيل A، بهترين اتومبيل مي‌باشد.

سازگاری سیستم

  1. قضاوت سازگار : اگر A دو برابر B و B سه برابر C اهميت داشته باشد، چنانچه A شش برابر C اهميت داشته باشد، اين قضاوت را سازگار مي‌‌گوييم.
  2. در ماتريسهاي سازگار ستونهاي ماتريس تركيب خطي از يكديگرند
  3. بردار وزن در هر ماتريس سازگار از نرماليزه كردن عناصر هر ستون به دست مي‌آيد
  4. در عمل اينگونه نيست كه تصميمات و قضاوتهاي انسان همواره سازگار باشد
  5. فرايند تحليل سلسله مراتبي مي‌تواند سازگاري هر ماتريس (تصميم) را اندازه‌گيري و كنترل كند
  6. محدوده قابل قبول ناسازگاري در هر سيستم به تصميم‌گيرنده بستگي دارد اما در حالت كلي پروفسور ساعتي پيشنهاد مي‌كند اگر ناسازگاري تصميم بيشتر از ۰٫۱ باشد، بهتر است تصميم‌گيرنده در قضاوتهاي خود تجديد‌نظر كند.
  7. علاوه بر محاسبه وزن در ماتريسهاي ناسازگار، محاسبه مقدار ناسازگاري نيز از اهميت بالايي برخوردار است
  8. نرخ ناسازگاري از طريق محاسبه مقادير ويژه ماتريس مقايسات زوجي انجام مي‌گردد
  9. نكته – چنانچه وابستگي دوطرفه باشد ديگر يك سلسله مراتبي نداريم و بجاي آن :
  • يك شبكه  (Network ) يا
  • سيستم غير خطي  ( Nonlinear System) يا
  • سيستم با بازخورد ( Systems with Feedback) داريم.

فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (تصمیم گیری گروهی)

چرا تصمیم گروهی

  • تصميم‌گيري در سازمان‌ها و ادارات عموما مشكل و پيچيده است.
  • تقليل خطاي تصميم‌گيري
  • بهبود و سرعت كارها
  • يكي از ابزار‌هاي پشتيباني تصميم‌گيري گروهي فرايند تحليل سلسله مراتبي است === Group Decision Support System

نکات تصمیم گیری گروهی

  • تشكيل گروه‌هاي تصميم‌ساز
  • انجام فرايند تصميم‌گيري
  •      ساخت سلسله مراتبي
  •      انجام مقايسات زوجي
  •           قضاوت با اتفاق آراء
  •           قضاوت‌هاي شخصي
  • مسايل خاص
  •      نابرابري قدرت افراد
  •      مخفي كردن يا تحريف كردن ترجيحات

فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (ملاحضات، جمع بندی،منابع)

ملاحظات و مشخصات روش AHP

  • احتياط! : ساختار شبكه يا  بازخورد متقابل
  • استفاده  AHP از روشهايي نظير تفكر گروهي، طوفان فكري و … در تجزيه و تحليل ساختار مسئله
  • AHP، از مقياس نسبي استفاده مي‌نمايد و در اين روش از ناسازگاري قضاوتها جلوگيري مي‌شود.
  • AHP، را ميتوان بصورت تركيبي با برنامه‌ريزي خطي مورد استفاده قرارداد.

جمع بندی

  • تصميم‌گيري در محيط‌هاي پيچيده و فازي(Fuzzy )
  • پشتوانه رياضي و منطقي قوي
  • بسيار ساده و كاربردي
  • رعايت شرايط بكارگيري بسيار مهم است.
  • معيارها مي‌توانند كمي، كيفي، نادقيق و مبهم باشند.
  • بسياري از مقايسه‌ها نه بر اساس اطلاعات دقيق بلكه بر اساس درك و احساس تصميم‌گيرنده تعيين مي‌شود
  • ارزيابي سازگاري
  • كارايي دو برابر با بكارگيري منطق فازي

نتیجه گیری

در نهایت میتوان گفت همانطور که تصمیم گیري جزو جدانشدنی مدیریت است، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی نیز به بخشی جدانشدنی از فرآیند تصمیم گیري بدل شده است.

 

 

 

خلاصه گزارش
تاریخ بازبینی
بر اساس
آخرین بازبینی
نرخ پیشرفت این مطلب
51star1star1star1star1star

درباره‌ی فرابگیرید

مهندسین صنایع در سال‌های اخیر در طیف وسیعی از مشاغل به کار گرفته شده‌اند. علاوه بر زمینه‌های تخصصی، فارغ التحصیلان این رشته در زمینه‌هایی مانند مهندسی نرم‌افزار، فناوری اطلاعات، هوش کسب و کار، داده کاوی، علم داده و کلان‌داده نیز عملکرد موفقی داشته‌اند. بنده کارشناسی ریاضی محز، کارشناسی ارشد مهندسی صنایع مسلط به مباحث تصمیم گیری چند معیاره (MCDM) و نگهداری و تعمیرات، مسلط به نرم افزار های Super Decision ،Expert Choice ،Visual Promethee و مسلط به روش های AHP ، ANP،Topsis،Saw،Promethee

حتما ببینید

آموزش روش ahp , آموزش روش AHP FUzzy , آموزش روش ahp فازی

دانلود رایگان فیلم آموزش روش AHP فازی (Fuzzy)

دانلود رایگان فیلم آموزش روش AHP فازی (Fuzzy) تاریخچه و نظرپردازی مدل با پيدايش نگرش …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

انجام پروژه و پایان نامه مهندسی صنایع و مدیریت (کلیه موضوعات) بطور تخصصیتماس: 09035557794